Pofyrtane dzieje Folwarku   część XVII
powrót

Fryderyk II (1740-1786). Nastały nowe czasy - nasi prapra rodzice pod rządami pruskimi.

Bitwa pod Małujowicami
10.04.1741r.zadecydował o zmianie przynależności  państwowej naszej parafii i okolicy. W  księgach parafialnych te zmiany widoczne gołym okiem. W czasach Habsburgów nie spotkałem ani jednego wpisu, muszkietera, curasiera, czy huzara. Teraz szczególnie przy ślubach mamy kawalerów wojskowych, a co ważniejsze to nie małolaty zawierają związki małżeńskie, ale panowie już w tamtych latach leciwi. Wiemy,  służba w pruskim wojsku nie była łatwa, żeby dostać urlop na własny ślub trzeba było sobie  zasłużyć. Dla z obrazowania tego wszystkiego postanowiłem tym razem przedstawić kilka nowych nowożeńców w naszej Chrząbeckey parafii w tamtych czasach
 

Data ślubu
w Chrzumtzitz
stopień
 wojskowy

pan młody

panna młoda

świadkowie

8 listopada
 1767 roku
Muszkieter
Hayduck

Lampert kawaler lat 27
z Folwarku

Hedwigis lat 25 panna
córka Matheusa Niedziela
 z Groszowitz

Johann Kotula zagrodnik z Winowa
i Jacob Świętek  bauer z Follwarku

7 maja
1769 roku

 

Curassier
Dudeck

 

Jacob kawaler lat 26
 syn Gregora kowala
 z Ochotz

Marianna lat 19 panna
córka Andreasa Dull
 wolnego zagrodnika z Ochotz

Casper Hanus młynarz
i Johann Gogolock  oboje z Ochotz

1 października
1769 roku
Curassier
Woycik

Jacob kawaler lat 30 syn Franciszka zagrodnika ze Zlenitz

Margaretha lat 24 panna córka zmarłego Franciszka Scholtiszig ze Zlattnik

Casper Capuszciok Curassier i Thomas Wrzeciona Curasier oboje z Regimentu Generała von Podwils

14 stycznia
1771 roku
Muszkieter
Furgacz

 Johann kawaler lat 55  ze Zlattnik

Agnes lat 25 panna  córka
zmarłego Georga Kluczny bauer ze Zlattnik

Franz Malorny bauer,
i Paul Golletz kowal ze Zlattnik

26 maja
1717 roku
Curassier
Wrzeciono

Sebastian  kawaler lat 25  ze Chrzowitz

Anna lat 21 panna córka Georga Rybarsz chałupnika z Chrzomtzitz

Mathias Mocia 1/2 bauer i Langner  z Chrzomtzitz
15 czerwca
1772 roku
Fuiselier 
Nieslono

Gregorius wdowiec lat 42 z regimentu Fuiselierów w Glatz (Kłodzku)

Helena wdowa lat 45 po zmarłym Johannie Jarosz z Boguszyc zamieszkała w Ligota Prószkowska

Johann Pietruska bauer Michel Bydy karczmarz oboje ze Zlattnik

13 lutego
1774 roku
Huzar
Werotzky

Georgius kawaler lat 27

Barbara panna lat 30 córka Johanna Pietrusky bauera ze Zlattnik

Thomas Odelga bauer i Martin Lambeck bauer, oboje ze Zlattnik

19 listopada
1775 roku

Fuiselier
Gogolok

Matheus kawaler lat 36 z Dometzka

Hedwigis panna lat 30
z d. Grzonka z Dometzka

Gregor Gora , Johann Dudek szewc oboje z Domecka

28 stycznia
1776

Reiter von Opplischen Regiment
Malik

Jerzy kawaler lat 30  ze Zlattnik

Służąca Franciszka lat 28 z.d. Spiler
z Proskau zamieszkała Zlattnik

Matias Odelga bauer i Martin Pietruska oboje ze Zlattnik

19 stycznia 1777 roku

Huzar 
Bother

Jura (Jerzy - Georg)
kawaler lat 30

Susanna panna lat 24 córka zmarłego Franciszka Murowski z Folwarku

Mathias Czaia bauer, Walentin Świętek (stary kowal) z Folwarku

14 maja 1777roku

Huzar
Sadlo

Nikolaus kawaler lat 32

Maria panna lat 30 zmarłego Paula Klak zagrodnika  z Nowej Kuźni

Grigert Koręty zagrodnik z Nowej Kuźni, Franz Kutz Fuiselier żołnierz z regimentu Koźle 

26 październik
1777 roku

Huzar
Giera

Florian kawaler lat 26

Maria panna lat 23 córka Baltthazara Krawietz zamieszkałego w Boguschitz

Georg Sokor Huzar i Johann Siekiera z Boguschitz
11
października
1779 roku

Fuiselier
Langer

Melchior kawaler lat 36 z Ochotz

Johannna panna lat 20
 córka Jacoba Dulla z Ochotz

Gregor Wiessala karcznarz z Domecka i Franciszek Wulla Organista
16
października
1780 roku

Reiter von Elfner Comp, garnizon Oppeln
Grzyszka

Anton  kawaler lat 34 ze Zlattnik

Służąca Dorotha lat 29 z d. Wrzeciono ze Chrzowitz

Blazek Pietruska bauer, Paul Lysy Reiter ze Zlatnik

 

 

 

Tak wyglądali Cuirasiery

   Husaren Völkerschlacht bei Leipzig (16-19. Oktober 1813)

w takim zgiełku trudno było zachować życie

 

Fizylierzy - żołnierze piechoty uzbrojeni w strzelby skałkowe, zwane fuzjami (stąd nazwa). W XVIII wieku zastąpili muszkieterów.
  W drugiej połowie XVIII wieku nazwę fizylierów otrzymała w Prusach lekka Piechota, która zorganizowana była w samodzielne bataliony. Od końca XVIII wieku do połowy XIX wieku nazwę fizylierów w europejskich armiach nosiła większość piechoty.


   Już podczas I Wojny Śląskiej - przeciw Marii Teresie - cesarzowej, zawiązała się koalicja francusko- bawarska, Karol Albert bawarski, 12 lutego 1742 roku w Frankfurcie n/Menem jako Karol VII koronowany został na cesarza niemieckiego. Maria Teresa, z dwojga złego dla Habsburgów wybrała w 1742 pokój z Fryderykiem II - podpisany we Wrocławiu w czerwcu tego roku i tak zakończyła się I Wojna Śląska. Warunki pokoju z Fryderykiem były dla Habsburgów nie korzystne. 80 % terytorium Śląska przeszło pod panowanie pruskie, cesarzowa zachowała tylko południe Śląska - księstwo cieszyńskie. W Głubczycach (1743) wymieniono dokumenty ratyfikacyjne po ustaleniu nowych granic.
 

 Jeszcze w czasie działań wojennych Fryderyk II dla Śląska powołał specjalne ministerstwo, które zajęło się nową organizacją administracji ( cło, podatki, górnictwo, hutnictwo, sądownictwo) oraz wszystkimi sprawami wojskowymi. Śląsk podzielono na powiaty (landraty). Prusy były pierwszym państwem europejskim, które podjęło zasadę powszechnej oświaty ludności. Na Śląsku głównie ze względów politycznych zainteresował się zarówno rozwojem oświaty protestanckiej, którą popierał jak i katolickiej, którą poddał kontroli państwa.

  Dla młodej - męskiej populacji mieszkańców w 1743 roku Fryderyk II wydał edykt - obowiązek służby wojskowej na Śląsku.  Do czynnej służby powołano około 35 000 żołnierzy. (zwolnieni byli tylko kupcy, obywatele miast, głowa rodziny chłopskiej i ewentualnie syn jeśli nie miał więcej braci.) Służba trwała dłużej niż dwa lata i była bardziej uciążliwa niż za Habsburgów - dlatego takie "porządki pruskie"   nie cieszyły się popularnością. Młodzi zagrożeni poborem masowo uciekali za granicę - z naszych terenów w kierunku Częstochowy ( wśród nich prapradziadek mojej żony - Bastek z Luboszyc koło Opola, osiedlił się pod Częstochową i tam założył rodzinę) 

  Pokój zawarty z Fryderykiem II pozwolił Habsburgom na koncentrację walki z Karolem VII. Wojska austriackie zaczynają odnosić sukcesy - wojska austriackie przeganiają Karola VII, przewidując nie tylko pokonanie Karola, ale również Francuzów na innych frontach. Fryderyk II poczuł się teraz zagrożony!  Zaniepokojony sukcesami Marii Teresy -  obawiał się, że dziedziczka Habsburgów na tym nie poprzestanie, upomni się i odbije utracony Śląsk.

To była największa  w jego życiu Zdrada - jak piszą historycy.

 Zerwał podpisany  w 1742 roku we Wrocławiu traktat pokojowy  - zawiązał pakt z Karolem VII i Francuzami przeciw Marii Teresie. Teraz pod pretekstem pomocy cesarzowi Karolowi VII w sierpniu 1744 roku wprowadził ( około 80 000) swojego wojska do Czech rozpoczynając tym samym II Wojnę Śląską. Ale naciskany przez Austriaków oraz wojska Saskie i dodatkowo nękany oporem ludności musiał się wycofać i tak działania wojenne przeniosły się na nasze ziemie. Nastąpił pośpieszny odwrót pruski z Czech. Po tych niepowodzeniach zaczął się starannie przygotowywać do nowej decydującej próby.

   20 stycznia 1745 roku umiera cesarz Karol VII.   Maria Teresa znalazła się w korzystniejszym położeniu - zawarła pokój z jego następcami (Maximilianem III).
 

  28 maja 1745 główna armia sasko-austriacka wkroczyła na Śląsk a Fryderyk II postanowił wydać walna bitwę. Do spotkania głównych sił obu armii doszło 4 czerwca 1745  pod Dobromierzem  (Hohenfriedeberg) w pobliży Strzegomia. Połączone armie (sasko-austriacka) pod dowództwem księcia Karola Lotarynskiego , mylnymi - fałszywymi meldunkami zostały wprowadzone w błąd. Mianowicie podczas swego marszu niespodziewanie natknęły się na dobrze przygotowane w odpowiednim miejscu wojsko Fryderyka w sile 60 000 szabli. Działając przez zaskoczenie nie pozwolił Austriakom na rozwinięcie skrzydeł. Straty pruskie to około 5000 ludzi, Austriacy 14 000 łącznie z wziętymi do niewoli.  zdobyli również 66 dział i 76 sztandarów. Armia austriacka była pobita ale nie rozbita.
    Grudzień 1745 - Zwycięstwo Fryderyka II zostały potwierdzone i w Dreźnie zawarto nowy traktat pokojowy kończąc tym samym II Wojnę Śląską. Dla Fryderyka II wojna skończyła się bez strat.
 


 


 
  W Oppeln zaczęto wprowadzać nowe porządki. Zniesiono starostów krajowych (ostatni hrabia Henkel został oskarżony o porozumienie z Austriakami i skazany za zdradę - uciekł do Wiednia). Na czele powiatów stanęli starostowie a najwyższą instancją był rząd rejencji. Opolscy katolicy nowe panowanie przyjęli z wielkim niezadowoleniem a z powodu przywiązania do  Austrii - miasto  w wojnach śląskich bardzo ucierpiało. Ale jak pisze Idzikowski:. wielki król (Fryderyk II) nie zapomniał o naszych okolicach, czego dowodem jest podwojenie liczby mieszkańców Oppeln z 1136 do 2476.
 
Dalej w kronikach Idzikowskiego (Geschichte der Stadt Oppeln) możemy przeczytać:. To skuteczne dążenie króla do dalszego rozwoju w 1756 roku zostało na 7 lat w straszliwy sposób przerwane. Maria Teresa nie mogła przeboleć utraty Śląska. Oplotła Fryderyka siecią skierowanych przeciw niemu sojuszy  (Rosja, Francja, Szwecja) - gotowych przy najbliższej okazji połączyć się z Austrią i zaatakować Fryderyka.
 

Fryderyk II Wielki  von Hohenzollern
urodzony 24 stycznia w Berlinie
Król Prus w latach 1740 - 1786

   Fryderyk był najstarszym synem Zofii Doroty Hanowerskiej (1687-1757), która w przeciwieństwie do swego męża była osobą wykształconą.

Fryderyk Wilhelm I, ojciec Fryderyka, gardził bowiem wszechstronną edukacją i blichtrem dworu przedkładając nad nie proste męskie rozrywki: koszary i polowania. Przedmiotem jego troski była przede wszystkim budowa potęgi militarnej Prus. Wprowadził nawet zwyczaj noszenia munduru na co dzień (stąd przezwisko Soldatenkönig: "król-żołnierz", "król-sierżant").

12 czerwca 1733 Fryderyk został zmuszony do poślubienia popieranej przez Austrię Elżbiety Krystyny Braunschweig-Bevern. Ślub odbył się w Salzdahlum, jednak związek ten nie został podobno nigdy skonsumowany.

Zmarł 17 sierpnia 1786 roku w Poczdamie.

 
  Do roku 1756 Europa wielkich mocarstw nie traktował Prus na równi a o Fryderyku II mawiano " ten filigramowy król".
  Thomas Carlyle (1795-1881) szkocki pisarz i historyk po latach napisał: "Wiele krajów posiada dłuższy miecz niż Prusy, lecz żaden nie potrafi go tak szybko wydobyć z pochwy"
 
Ale o tym przekonamy się dopiero w następnej części - początek III Wojny Śląskiej, która trwała 7 lat.
 

 

pozdrowienia z folwarku rudolf

powrót

Odwiedzin ogółem: 006792 Odwiedzin dzisiaj: 1

Ilo osb on-line: 1